مسجد آدينه دارد . . . و متعلق به سلطان مصر است . باجگاهى است كه از حبشه و زنگبار و يمن كشتيها آنجا آيد . . . در اين شهر . . . آب چاه و چشمه نباشد ، الّا آب باران و اگر اتفاق افتد و آب باران قطع شود ، بجاويان آب به آنجا آرند و بفروشند . « 1 » ادريسى مىنويسد : مردم آنجا سياهند و آب آشاميدنى آنها از چاههاست . . . از عيذاب به جدّه مىروند و پهناى دريا آنجا يك گره دريايى است و ميان اين دو محل يك شبانه روز فاصله است . در شهر عيذاب والىاى از طرف حاكم بجه اقامت دارد كه او خود تابع ( سلطان مصر ) است . مردم عيذاب به همهء نواحى سرزمين بجه رفت‌وآمد دارند و خريد و فروش مىكنند ، از آنجا روغن و عسل و لبنيات مىآورند . در شهر عيذاب با قايقهاى صيادى ماهيان زيادى را كه خوش‌طعم و خوش‌خوراكند ، صيد مىكنند . « 2 » ياقوت مىنويسد : عيذاب شهر ( بندرى ) كوچكى است بر ساحل درياى قلزم . بندرگاه كشتيهايى است كه از عدن به سوى صعيد ( مصر ) مىآيند . « 3 » ابو الفداء مىنويسد : دربارهء اينكه عيذاب جزء مصر است يا جاى ديگر ، اختلاف كرده‌اند . بعضى آن را از نواحى مصر مىدانند و برخى آن را از شهرهاى بجه گرفته‌اند و عده‌اى هم آن را از شهرهاى حبشه به شمار آورده‌اند . به‌هرحال عيذاب لنگرگاهى است براى بازرگانان يمن و حاجيانى كه از مصر بر كشتى سوار مىشوند و از عيذاب به سوى جدّه مىروند . « 4 » جحفه ، ميقات مردم شام بود . به گفتهء يعقوبى جحفه جايگاه قومى از بنى سليم بوده است . « 5 » ذو الحليفه ، ميقات مردم مدينه و مكه بوده است ؛ ولى اهالى مكه به هنگام عمره به جعرانه كه با مكه يك مرحله فاصله داشت مىرفتند و احرام مىبستند . « 6 » به نوشتهء حمد الله مستوفى ، از ذو الحليفه تا مكه يازده روز راه بوده است . « 7 » جدّه ، بندر مكه و ميقات حاجيانى است كه از عيذاب به مكه مىآيند ، اين بندر

--> ( 1 ) . سفرنامه ؛ ص 113 و 114 . ( 2 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 135 و 136 . ( 3 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 751 . ( 4 ) . تقويم البلدان ؛ ص 121 . ( 5 ) . البلدان ؛ ص 314 . ( 6 ) . احسن التقاسيم ؛ ص 78 . ( 7 ) . نزهة القلوب ؛ ص 4 .